Een kraslot van opa in de kerstsok, een broertje dat weleens meedoet aan de Staatsloterij-pot van papa. Zo onschuldig begint het vaak. Jaren later zet diezelfde jongen met een geleend account een weddenschap bij TOTO. Nieuw kwalitatief onderzoek van Youngworks, uitgevoerd in opdracht van de Kansspelautoriteit, laat precies zien hoe die route in Nederland verloopt. De onderzoekers voerden diepte-interviews met 24 jongeren tussen de 16 en 21 jaar en lieten 50 jongeren app-opdrachten doen over hun gokgedrag vóór hun achttiende verjaardag. De conclusie is helder: gokken raakt bij een deel van de Nederlandse jeugd al op de basisschool genormaliseerd, en de wettelijke leeftijdsgrens van 18 jaar blijkt in de praktijk flinterdun.
Het eerste kraslot komt altijd van thuis
Volgens het rapport komen jongeren gemiddeld al vanaf hun achtste levensjaar voor het eerst in aanraking met kansspelen, en bijna altijd in de thuiscontext. Ouders geven een kraslot cadeau, of een adventskalender vol krasloten. Kinderen krijgen mee dat vader of moeder meedoet aan een loterij, of spelen tijdens familiefeestjes een spelletje waarbij geld of een prijs op het spel staat. Op school gebeurt iets vergelijkbaars, bijvoorbeeld tijdens activiteiten met een gokelement. Niemand noemt dit op dat moment gokken. Het is gewoon een leuk momentje met de familie, zonder dat er een risico-etiket op hangt.
Tussen de 12 en 14 begint het echte wedden
De stap naar zelf actief gokken volgt een paar jaar later, en die stap zetten jongeren vrijwel altijd samen met vrienden. Rond hun twaalfde tot veertiende beginnen ze met inzetten op voetbalwedstrijden. Binnen vriendengroepen ontstaan pools, overleggen over de uitslag en gezamenlijke inzetjes. TOTO is daarbij zo dominant dat het woord inmiddels een werkwoord is geworden. "Je zegt eigenlijk gewoon 'ik heb even een totootje gezet'. TOTO is gewoon een werkwoord geworden zeg maar", vertelt een jongen van 16 in het onderzoek. Ook pokeravonden met vrienden zijn populair, vaak urenlang bij iemand thuis. Veel jongeren zien dit op het moment zelf niet als gokken. "Echt gokken begon eigenlijk toen ik met mijn vrienden gewoon pokerspelletjes ging spelen", zegt een jongen van 19. Het voelt als tijd doorbrengen met vrienden, met geld als bijzaak.
Dat de inzet relatief klein is en het sociale element voorop staat, maakt dat jongeren nauwelijks stilstaan bij risico's. Winnen voegt vooral spanning toe aan het samen kijken naar een wedstrijd, niet aan het bankrekeningsaldo. Youngworks noemt dit expliciet een sterk sociaal gedreven proces: niet het product trekt jongeren, maar de groep waarin ze zitten.
Een account lenen via Tikkie is zo gepiept
Het meest opvallende deel van het onderzoek gaat over hoe eenvoudig de leeftijdsgrens in de praktijk wordt omzeild. Jongeren spelen bijna nooit op een eigen, geverifieerd account. In plaats daarvan gebruiken ze het account van een oudere vriend of broer. Geld voor de inzet gaat via een Tikkie naar de accounteigenaar, en winst keert via dezelfde weg terug. "Zodra je iemand kent die 18 is, kan je gokken. Dus heeft iemand een oudere broer of ken je iemand van 18? Dan is het zo gefikst", zegt een jongen van 16. Opvallend is dat ook sommige vaders hun zoon toegang geven tot het eigen account, vanuit de gedachte dat gokken dan in elk geval onder toezicht gebeurt. TOTO, bet365, BetCity en Unibet zijn de namen die jongeren het vaakst noemen, grotendeels omdat ze die herkennen van reclames. Dat sluit aan op het rolmodellenverbod dat BetCity en TOTO eerder kregen opgelegd: precies de aanbieders met de grootste naamsbekendheid onder minderjarigen zijn de aanbieders waar jongeren via een geleend account het snelst terechtkomen.
Illegale aanbieders kennen jongeren vaak wel van naam, bijvoorbeeld via TikTok, maar ze mijden ze bewust. Niet uit respect voor de wet, maar omdat ze hun bankgegevens niet aan een onbekende site durven te geven. Het omzeilen van de leeftijdsgrens via een vertrouwd account van een bekende voelt veiliger dan een onbekend illegaal platform, ook al is beide in de basis niet toegestaan.
Winnen vertel je aan iedereen, verliezen verzwijg je
Zodra jongeren ouder worden en meer verdienen, bijvoorbeeld via een bijbaantje, groeit ook de inzet mee. "Voordat ik een contract had, was 20 euro pijnlijk om te verliezen. Maar nu denk ik bij 200 euro verlies pas van s*** [...] Ik denk gewoon dat inkomen een grote rol speelt", vertelt een jongen van 17. Veel jongeren leggen zichzelf wel regels op om grip te houden, meestal pas na een eerste grote tegenvaller. "Als je 50% van je inleg hebt gewonnen, moet je stoppen. Als je 50% van je beginwaarde hebt verloren, moet je ook stoppen", zegt een jongen van 18 over zijn eigen regel.
Binnen de vriendengroep is gokken een geliefd gespreksonderwerp, zolang het goed gaat. Winstverhalen worden breed gedeeld. Zodra iemand de controle kwijtraakt, verdwijnt die openheid meteen. Jongeren schamen zich voor verlies en zijn bang voor het oordeel van hun vrienden, waardoor ze juist op het moment dat hulp het hardst nodig is, zwijgen. Buiten de vriendengroep, bij ouders of op school, wordt er nog minder over gesproken. Dat maakt vroege signalering van problematisch gokgedrag lastig, precies op de leeftijd waarop de hersenen nog in ontwikkeling zijn.
Wat dit betekent voor het debat over gokreclame
Het onderzoek is onderdeel van het ZonMw-programma Preventie van Kansspelverslaving 2025-2030 en moet de Kansspelautoriteit helpen om beleid beter aan te laten sluiten op hoe jongeren daadwerkelijk gokken. Dat is relevant, want de bestaande maatregelen richten zich vooral op de aanbieders: reclameverboden, leeftijdscontrole bij registratie, de stortingslimiet die sinds de nieuwe kansspelwet voor jongvolwassenen geldt. Dit onderzoek laat zien dat de grootste omzeiling niet bij de platforms zelf plaatsvindt, maar in de sociale kring: een geleend account, een Tikkie-betaling, een vader die meedenkt. Geen leeftijdscontrole aan de voordeur houdt dat tegen.
Voor ouders die vermoeden dat hun kind via een geleend account speelt, biedt het laten sluiten van een gokaccount inmiddels een stuk minder drempels dan een paar jaar geleden. Dat is een stap, maar zolang gokken onder vrienden vooral als gezellig en onschuldig wordt gezien, blijft de echte uitdaging zitten in het gesprek dat thuis en op school nog te vaak wordt vermeden.